MAKALE barobirlik 73 bağı kurulması aranmaktadır.35 Meslek hastalığı, esasen, bir hastalık hâli olmakla birlikte sigortalının yakalandığı bu hastalık 5510 sayılı Kanun m. 14/I’deki tanımdan da anlaşılacağı üzere yürütülen işin tekrarından ya da yürütüm şartlarından kaynaklandığı için hastalık riskinden farklı bir risk olarak kabul edilmektedir. Kaldı ki hastalık hâli, 5510 sayılı Kanun m. 15 uyarınca m. 4/I(a) ve 4/I(b) bentleri kapsamındaki sigortalının iş kazası ve meslek hastalığı dışında kalan ve iş göremezliğine sebep olan rahatsızlığıdır. Hastalık sigortasından yararlanabilmek için meslek hastalığı sigortasından farklı olarak sigortalının belirli bir süre sigortalı olması ve prim ödemesi gerektiği yine 5510 sayılı Kanun m. 18’de hüküm altına alınmıştır.36 Yönetmelik’te açıkça yer almasa da ruhsal rahatsızlıkların meslek hastalığı sayılabileceği ve buna yönelik ispata açık olunduğu, meslek hastalığına ilişkin 5510 sayılı Kanun’da yer alan tanım ve açıklamalardan da açıkça anlaşılmaktadır. Yine Yönetmelik’e ek Meslekte Kazanma Gücü Kayıp Oranı Tespit Cetvelleri’nde Baş Arızaları Listesi’nde psikolojik arıza ve hastalıklar; on beşinci sırada psikozlar ve on altıncı sırada nevrotik bozukluklar, kişilik bozuklukları ve başka psikotik olmayan ruhsal bozukluklar olmak üzere iki grupta düzenlenmiştir.37 Bununla birlikte ülkemizde henüz Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına yansıyan herhangi bir ruhsal meslek hastalığını bulunmamaktadır. Meslek hastalığına vücut verebilecek ruhsal rahatsızlıkların başında mobbing (psikolojik taciz, bezdiri) 35 Akdeniz, a.g.m., s. 8; Baybora, a.g.m., s. 329; Tuncay, Ekmekçi, a.g.e., s. 392. 36 Akdeniz, a.g.e., s.23; Tuncay, Ekmekçi, a.g.e., s. 450. 37 Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği EK-3, Kazanma Gücü Kayıp Oranı Tespit Cetvelleri, (A) Baş Arızaları Listesi, 15-16. gelmektedir. Mobbing, çalışanın yoğun stres ve baskı altında bırakılarak, onu aşağılayarak ve dışlayarak pasifize etmek, bezdirmek olarak tanımlanabilmektedir.38 Bu noktada bir kavram karmaşasına dikkat çekilmelidir. Zira meslek hastalığı açısından mobbingin kendisi değil mobbing sonucu kişide meydana gelen ruhsal rahatsızlıklar meslek hastalığı kapsamında incelenebilmektedir. Örneğin Meslekte Kazanma Gücü Kayıp Oranı Tespit Cetvelleri’nde Baş Arızaları Listesi’nde on altıncı sırada nevrotik bozukluklar arasında sayılan anksiyete, mobbing sonucu oluşabilecek bir ruhsal rahatsızlık olarak kabul edilebilmektedir. Meslek hastalığının 5510 sayılı Kanun’da yer alan tanımı dikkate alındığında ise; mobbing sonucu yaşanılan rahatsızlığın somut olayda sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ortaya çıktığını, bir diğer ifadeyle illiyet bağını ispat oldukça güçtür. Bununla birlikte işçinin içinde bulunduğu ruhsal durumun Yüksek Sağlık Kurulunca ya da psikolog veya psikiyatristler yardımıyla çözümlenebileceği durumlarda ispatın yaklaşık ölçüde gerçekleştiği, dolayısıyla mobbingin meslek hastalığına vücut vermediğini iddia etmek, hakkın dürüstlük ilkesine aykırı şekilde kötüye kullanımı olarak kabul edilmelidir. Ruhsal rahatsızlıklar açısından mesleki strese ilişkin bir değerlendirme yapıldığında ise mesleki stresin doğrudan iş ve meslek yaşamı ile bağlantılı olduğunu kabul edilmekle birlikte, stresin çalışanın kişiliğine bağlı bir durum da olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Bu sebeple stresin tek dayanağının mesleki faktörler olduğunu ileri sürmek pek isabetli olmayacağından meslek hastalığı38 https://sozluk.gov.tr , http://www.basin-is.org.tr (erişim tarihi 21.05.2021). nın salt mesleki stresten kaynaklandığını ve bunun meslek hastalığına vücut verdiğini ispat etmek de pek mümkün olmayacaktır. Bu durumda somut olayın özellikleri doğrultusunda iş ve iş yeri şartları titizlikle değerlendirilerek karar verilmelidir. Yine kişide meslek yaşamında aşırı strese bağlı ortaya çıkan tükenmişlik (burn-out) sendromunun meslek hastalığı sayılıp sayılamayacağı da mesleki streste olduğu gibi somut olayın özelliklerine göre takdir edilmelidir ve fakat mobbinge ilişkin açıklamalarda yer verdiğimiz üzere39 işçinin içinde bulunduğu ruhsal durumun Yüksek Sağlık Kurulunca ya da psikolog veya psikiyatristler yardımıyla çözümlenebileceği durumlarda ispatın yaklaşık ölçüde gerçekleştiği, dolayısıyla mobbingin meslek hastalığına vücut vermediğini iddia etmenin hakkın dürüstlük ilkesine aykırı şekilde kötüye kullanımı olarak kabul edilmesi gerektiği unutulmamalıdır. Ruhsal meslek hastalıklarına ilişkin uygulamaya yansımış bir örnek bulunmamasının ruhsal rahatsızlığın meslek hastalığı sayılmasının önünde bir engel teşkil etmeyecektir. Bu bakımdan ruhsal bir rahatsızlığın meslek hastalığına vücut verip vermediği konusunda her somut olayda ayrı değerlendirilmesi gerektiği ve bir grup ruhsal rahatsızlığın meslek hastalığı olarak kabulünün hakkaniyete uygun düşmeyeceği kabul edilmelidir.40 V. COVİD-19’UN MESLEK HASTALIĞI AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Koronavirüs salgını, 2019 yılının aralık ayında Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkmış, ardından pandemi boyutuna ulaşarak tüm dünyayı etkisi altına almıştır. COVİD-19 salgınının her alanda olduğu gibi iş ve sosyal gü39 s. 14. 40 Akdeniz, a.g.e., s. 34.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1