MAKALE barobirlik 70 laşılması gereken ise zararlı etkene maruz kalma şeklinde değerlendirilmeli ve hastalığın ortaya çıkmasının belirli bir sürece yayıldığı kabul edilmelidir. D. HASTALIĞIN YÖNETMELİKTE YER ALMASI VE YÖNETMELİKTE BELİRTİLEN SÜRE İÇİNDE ORTAYA ÇIKMASI Sosyal güvenlik sistemlerinde bir hastalığın meslek hastalığı olup olmadığı değerlendirmesi temelde üç şekilde yapılmaktadır. Bunlar yalnızca belirli hastalıkların meslek hastalığı sayıldığına ilişkin liste hazırlanması yöntemi, hastalığın yürütülen işin niteliği ve koşulları veya işin yürütüldüğü iş yerinin koşullarından kaynaklandığının zarar gören tarafından ispatı yöntemi ve listede yer almamakla birlikte hastalığın yürütülen işin niteliği ve koşulları veya işin yürütüldüğü iş yerinin koşullarından kaynaklandığının zarar gören tarafından ispatı hâlinde meslek hastalığı olarak kabul edildiği karma yöntemdir.18 Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların işten ayrıldıktan en geç ne kadar süre sonra ortaya çıktığı takdirde o işten ileri gelmiş kabul edileceği, Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Yönetmelik’in 18. maddesinde meslek hastalıkları beş grup altında toplanmıştır. Bunardan ilki “kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları”dır; karbonmonoksit, cıva, fosfor, kurşun zehirlenmeleri buna örnek olarak gösterilebilmektedir. İkinci grup “mesleki cilt hastalıkları”dır; deri kanserleri, prekanseröz deri hastalıkları veya kanserleşmemiş deri hastalıkları bu grupta yer almaktadır. Üçüncü grup “pnömokonyozlar ve diğer mesleki solunum sistemi hastalıkları”; silikozis ve as18 Akdeniz, a.g.e., s. 73; Tuncay, Ekmekçi, a.g.e., s. 418. bestoz bu grupta yer alan hastalıklardandır. Dördüncü grup “mesleki bulaşıcı hastalıklar”dır; şarbon, kuduz, malarya, veba mesleki bulaşıcı hastalıklara örnek olarak gösterilebilmektedir. Sonuncu grup ise “fiziki etkenlerle olan meslek hastalıkları”dır; gürültü sonucu işitme kaybı, ergonomiye özensizlikten kaynaklı kas krampları da bu gruptaki meslek hastalıklarındandır.19 Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 14/VI’da Yüksek Sağlık Kurulu’nun listede yer almayan bir hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmadığına ilişkin uyuşmazlıkları çözmekle yetkili olduğu hükme bağlanmıştır, buradan hareketle de Türkiye’de hangi hastalığın meslek hastalığı sayılacağı hususunda karma yöntemin kabul edildiği ifade edilebilmektedir.20 Birtakım hastalık hâllerinin liste yöntemi ile belirlenmiş olması hukuk düzeni açısından bir şeffaflık oluşturmaktadır.21 Bununla birlikte kanaatimizce mevcut tıbbi bilgiler doğrultusunda ortaya konmamış bir hastalığın bu listeye alınması sürecinin uzun olabileceği göz önüne alındığında sigortalıya hastalığın meslekten kaynaklandığını ispat imkânının da tanınması isabetli görülmektedir. Bir hastalığın meslek hastalığı sayılabilmesi için listede yer alması veya bu hastalığın meslekle ilişkili olduğunu sigortalının ispat etmesi tek başına yeterli görülmemiş, bunun yanı sıra hastalığın işçinin hastalığa neden olan işte çalışmaya başlamasından itibaren belirli bir zaman geçmesinden sonra ortaya çıkması da aranmıştır. Çalışanın zararlı etkene maruz kalması ile başlayan ve hastalık belirtilerinin ortaya çıkması arasındaki en az süre ise yükümlü19 İşçi, a.g.e., s. 80; https://www.genel-is.org.tr (erişim tarihi 19.05.2021). 20 Yener, a.g.m., s. 542. 21 Murat Özveri, “Türkiye’de Meslek Hastalıkları Alanında Yaşanan Hukuki Açmazlar”, Çalışma ve Toplum, S. 2018/2, s. 777. lük veya maruziyet süresi olarak ifade edilmektedir.22 Meslek hastalığı açısından zararlı etkene maruz kalma süresi, somut olayın özelliklerine ve tıbbi ve laboratuvar bulgularıyla ortaya konacaktır.23 Örneğin Yönetmelik’te yükümlülük süresi; mesleki deri hastalıklarında iki ay ile beş yıl şeklinde belirlenmişken, pnömokonyoz ve diğer mesleki solunum sistemi hastalıklarında bu süre on yıla kadar çıkabilmektedir.24 Belirlenen sürelerin dışında bir maruziyet süresi, hastalık ile bu hastalığa sebep olduğu iddia edilen etken arasındaki illiyet bağının zayıflamasına ya da ortadan kalkmasına neden olacaktır. Bu bağlamda Yönetmelik’te bulunan lezyonların kanserleşmesi için aranan maruziyet süresi beş yıl iken deri kanserinin iki yıl içinde ortaya çıkması, sigortalının bünyesinin zayıflığına veya önceki işinde maruz kaldığı risklere işaret edecek ve işverenin meslek hastalığından kaynaklanan sorumluluğunu azaltacak veya ortadan kaldıracaktır. Sigortalının çalışmasının sona ermesinden sonra meslek hastalığının baş göstermesi durumunda rahatsızlığın söz konusu yönetmelikte geçen yükümlülük süresinde doğması hâlinde uygun illiyet bağının varlığı kabul edilmektedir.25 Bununla birlikte İSGK m. 14/III’te ve Yönetmelik’in 17. maddesinin 2. fıkrasında bu sürenin geçirilmiş olması hâlinde sigortalıya yaşadığı rahatsızlık ile yürüttüğü iş veya işi yürüttüğü iş yerinin koşulları arasında bir ilişki olduğunu ispat şansı tanınmış ve sigortalının bu ilişkiyi ispatı durumunda yaşadığı rahatsızlığın meslek hastalığı olarak kabul edileceği 22 İşçi, a.g.e., s. 81; Sönmez, a.g.e., s. 28. 23 Tuncay, Ekmekçi, a.g.e., s. 419. 24 Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği EK-2, Meslek Hastalıkları Listesi, (B) Grubu Mesleki Deri Hastalıkları, B-1. 25 Marmara Coşan, a.g.e., s. 39; Tuncay, Ekmekçi, a.g.e., s. 420.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1