MAKALE barobirlik 56 şirket maddi ve iktisadi amaç içinde kurulmuş sosyal birleşme niteliğindedir108. Bundan ötürü çalışma açısından da kadavraların ülkemize getirilmesinde önemli bir transfer rolü oynayan bu şirketlerin temel amacının kâr elde etmek ve paylaşmak olduğu açıktır. Bir ticari işletmenin tanımında ekonomik yarar sağlama ve yapılan işten gelir elde etme amacı mutlak olarak bulunmaktadır. Gelir elde etme amacına karşılık amacın gerçekleşip gerçekleşmemesi işletmeye niteliğini kaybettirmez. İşletme ekonomik çıkar amaçlı kurulduğundan ötürü buradan sağlanan gelirin sarf şekli veyahut işletmeyi işleten kişilerin hukuki statülerinin işletme açısından bir önemi olmadığı da burada belirtilmelidir109. Diğer bir ifadeyle buradaki iş ve işlemin ticari hükümlerin ölçü ve sınırları içerisinde olmasından ötürü yapılan işlemin ticari bir muamele olduğu çıkarımı yapılmalıdır110. Ekonomik şartların bir uzantısı olarak günümüzde tıp fakülteleri ve hastaneler piyasa kurallarına göre çalışmakta ve kullandıkları tüm ürün, alet ve ilaçlar bu süreçten doğrudan etkilenmektedir. Bunun çalışmamızla ilgili yansıması da ülkemizde tıp fakültelerinin bir ihtiyacı olarak kadavraların mal alımına konu olmasıdır; ancak bu kadavraların hangi ülkelerden ve nasıl getirildikleri de çalışma açısından önem taşımaktadır; zira fakültelere getirilen bu kadavraların yurtdışından temini hususunda en büyük paya bu şirketler sahiptir. Ülkemizde belirli firmalar bu kadavraların üniversi108 PULAŞLI, Hasan, Şirketler Hukuku, Karahan Kitabevi, Güncelleştirilmiş 8. Baskı, Adana, 2009, s. 2-4. 109 ARKAN, Sabih, Ticarî İşletme Hukuku, On Dördüncü Tıpkı Basım, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, s. 21. 110 DOMANİÇ, Hayri/ ULUSOY, Hayri, Ticaret Hukukunun Genel Esasları, 5. Bası, Arıkan Basım Yayın, İstanbul, 2007, s. 42. telere temini hususunda ülkemizde öne çıkan şirketler olarak görünmektedir. Örneğin Novus Arge şirketi sitesinde yaptığı açıklamada taze donmuş (fresh frozen), tahnitli (embalded) veya patolojik amaçlı kadavra (pathological cadaver) gibi farklı tipte kadavra temini yapabildiklerini sitelerinde ilan etmektedir. Bu konuda faaliyet gösteren yurtdışı vakıf ya da şirketlerle kadavra temini hususunda ortak çalışma yürüten şirketler, bu bedenleri yurtdışı merkezli donör bankalarından sağladıklarını ifade etmektedir. Bu konuda ülkedeki tek yetkili distribütör olduğunu ifade eden ve Türkiye Cumhuriyeti çevresindeki on iki ülkeye kadavra temini gerçekleştirdiklerini ifade eden Novus Arge firması, “Türkiye Cumhuriyeti Kanunları’na ve ABD Federal Yasaları’na, bağış esasına uygun, donöre saygı ve etik kurallar göz önünde bulundurularak” kadavraların temin edildiğini ifade etmektedir111. Bu kadavraların çoğunlukla kimsesizlere ya da ABD’de yaşamlarını sürdürürken sağlık sigortası karşılığında ölümleri sonrası bedenlerini bağışlamayı taahhüt eden kimselere ait olduğu ifade edilmiştir. BBC International’da yer alan bir habere göre İngiltere’de konuya ilişkin lisansı olan yetkili makamların bağışçıya herhangi bir ücret vermediği, ABD’de bu alanda çalışan vakıf ve şirketlerin ise kadavra talebindeki artış sebebiyle ölünün ailesine finansal destek sağlayabildiği ifade edilmektedir112. Bu doğrultuda yurtdışındaki 111 Kadavra Temini ve Kursları, https://novusarge.com/kadavra-temini-ve-kurslari/, (erişim tarihi 09.03.2022). 112 Harvard Üniversitesi’nden Anteby, ABD’de kadavra ticaretinin suç olmasına rağmen yasalar tarafından taşınma, işlem görme ve saklanma giderlerinin bu kapsamın dışında tutulduğunu belirtmiştir. How much is a body worth?, http://news.bbc. co.uk/2/hi/business/8519611.stm, (erişim tarihi 09.03.2022). Bu konudaki bir başka makalesinde Anteby durum da kadavra bağışının giderek ticarileşen veya ticarileşme potansiyeli olan bir alan olmaya başladığını gözler önüne sermektedir. Bu meseleyle ilintili olarak bir dikkat çekici olay da ABD’de yoksul yurttaşların cenaze masraflarından kaçınmak amacıyla bedenlerini bilimsel araştırma amaçlı bağışlamalarının yaygınlık kazanmasıdır. Buna karşın bu kişilerin bedenleri farkında olmadan bu alanda kâr etme amacı olmadığını iddia eden vakıf veya şirketlerin eline de düşebilmektedir. Herhangi bir kayıt olmaksızın bu işle iştigal eden bu kimseler ticari altyapısı eksik kadavra alım-satım süreçlerinde kadavraları ya da kadavra parçalarını bu alanda araştırmacılara yüksek kârla satmakta veya kiralamaktadır113. kadavra ticaretindeki ahlaki itirazlara eğilmektedir. Buna göre ABD’de vücut parçalarının ya da kadavranın belirli bir amaç doğrultusunda alımı veya satımı, bir rıza olduğu müddetçe organ nakli gibi yasal kabul edilmektedir; ancak bunun yasal çerçeve içerisinde ticarileştirilmesi yargısal açıdan bu konuda olası yetki uyuşmazlığı tartışmalarını gündeme getirmektedir. ANTEBY, Michel, “Markets, Morals, and Practices of Trade: Jurisdictional Disputes in the U.S. Commerce in Cadavers”Administrative Science Quarterly, Yıl: 2010, Cilt: 55, Sayı: 4, (s. 606–638). Buna karşın anatomi kurumlarının donörlerden herhangi bir ücret almadığı ve cesedin nakli başta olmak üzere masrafların cesedi teslim alan kuruma ait kabul edildiği İsviçre ve İspanya örneklerinde kadavra ile kadavra parçalarının ticari amaçlı kullanılabileceği de büyük oranda kabul görmektedir. Bu örneklerde kadavra ya da kadavra parçalarının İsviçre ve İspanya’ya ithal edilmesi ve bunun ticari amaçlı kullanımı da mümkündür. RIEDERER, Beat, BUENO-LÓPEZ, José, 2014, s. 363. 113 In the U.S. market for human bodies, almost anyone can dissect and sell the dead, https://www.reuters. com/investigates/special-report/ usa-bodies-brokers/, (erişim tarihi 28.01.2022). Bu konuda ABD’de yaşanan bir örnek de 24 yaşında hayata veda eden diyaliz hastası Cody
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1