MAKALE barobirlik 55 nu Üniversitesi, Karabük Üniversitesi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi gibi birçok üniversite tıp fakülteleri için öğrenci laboratuvarlarında kullanılmak üzere tahnitli kadavra ve kadavra parçaları alımı amacıyla açık ihale usulüyle ihale açmışlardır. İhaleye girecek istekliler olarak burada görünen ilgili şirketler tarafından yurda nakilleri gerçekleştirilen kadavralar, ihalede yazılı olan vücut kitle indekslerine uygun şekilde tahnit işlemi şirketler tarafından yapılarak ve yüklenici firma tarafından ilgili kuruma nakilleri sağlanarak getirilmiş olmalıdır103. Buradan hareketle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na uygun olarak açık ihale usulüyle verilmiş bu ilanlarda kadavraları sağlayacak tedarikçilerin EKAP tarafından duyurulan teknik şartnameyi sağlayan ve tıbbi ilaçlar ile sarf malzemeleri sektöründe iştigal eden şirketler olduğu açıktır. Çalışmamız açısından kadavralar, bütün isteklilerin teklif verebildiği açık ihale usulü ile yapılmaktadır ve açılan ihalelerde sıklıkla “insan kadavrası, insan doku parçası ile kadavra/organ saklama havuzu” alımı ihalenin içeriğini oluşturmaktadır. Bununla birlikte Türk hukukunda ölü bir insan bedeninin üzerinde satış veya devir sözleşmesi kurulamayacağından ihale konusunu oluşturan kadavralar bedenlerini 103 İlgili kadavra alım ihalelerine şu bağlantılardan ulaşılabilir. İEÜ Kadavra Alımı, https://www.izto.org. tr/tr/ihale/izmir-ekonomi-universitesi-ihaleleri/ieu-kadavra-alimi, İstanbul Aydın Üniversitesi Anatomi Maketleri ve Kadavra Alımı İhalesi, https://www.aydin.edu.tr/tr-tr/ ihaleler/Pages/ANATOM%C4%B0MAKETLER%C4%B0-VE-KADAVRAALIMI-%C4%B0HALES%C4%B0.aspx, https://www.ilan.gov.tr/ilan/621622/ ihale-duyurulari/mal-alim-ihaleleri/1-adet-tahnitli-erkek-kadavrasi-alim-ihalesi, https://www.ilan.gov.tr/ ilan/509572/ihale-duyurulari/mal-alim-ihaleleri/kadavra-satin-alinacaktir, (erişim tarihi 23.10.2021). bağışlamış veya aileleri tarafından bedenleri bağışlanan yabancılara ait kadavralar olarak ülkemize giriş yapmaktadır. Bunun için farklı şirketler bu kadavraları ülkemize getirerek muhafaza etmekte veya üniversite ihaleleri sonucunda ilgili ülkelerdeki şirketlerden bu kadavraları almaktadır. Şüphesiz bu aşamada bu kadavralar o şirketlerin üzerlerinde tasarrufta bulunabildikleri bir nitelik arz etmektedir. Böylece yurtdışından ülkemize getirilen tahnitli bir kadavra bu ihalelerin konusunu oluşturabilmektedir. Bu doğrultuda kamu ve kamuya bağlı kuruluşların her türlü mal ve hizmet alımlarının yasal çerçevesini oluşturan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 4. maddesinde kanunun uygulanmasındaki “mal” ibaresinin karşılığı “satın alınan her türlü ihtiyaç maddeleri ile taşınır ve taşınmaz mal ve hakları” şeklinde verilmiştir104. Bu bakımdan kadavra ihalelerinde ihale konusunu oluşturan ve Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nde tanımlanmış olan yerli istekliler tarafından üniversitelere sağlanacak bu cesetlerin ihalede yazmamakla birlikte yabancı ülke vatandaşlarına ait bedenler olduğuna dair herhangi bir şüphe yoktur. Bu doğrultuda elindeki değerlerden kâr elde etme yönünde bir irade ortaya koyan kamu idaresinin gelecekte elindeki kimsesiz yurttaşlara ait cesetlere değer biçmesi ve talep edenler için satışa sunması da uzak bir olasılık da olsa düşünülmeye değerdir105. 104 Kamu İhale Kanunu, https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4734. pdf, (erişim tarihi 27.10.2021). 105 ÇAL, 2014, s. 145. Bu konuda dikkat çekici bir örnek de İzmir’deki bir devlet üniversitesinin tıp fakültesinden İstanbul’daki bir vakıf üniversitesine bir öğretim üyesi aracılığıyla yasa dışı biçimde gerçekleşen kadavra satışlarıdır. T.C. yurttaşlarına ait bedenlerin maddi çıkar gözetilerek illegal biçimde bir kurumdan başka bir kuruma Çoğunluğu ABD merkezli vakıflar ile bağlantılı sağlık ve optik alanında faaliyet gösteren şirketler tarafından getirilen bu kadavralar kişinin ölümü sonrası dondurularak ülkemize nakledilmektedir106. Türk Anatomi ve Klinik Anatomi Derneği (TAKAD) de bu konudaki raporunda 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun üzerinde 2014 yılında yapılan değişikliğe dikkat çekerek yurtdışındaki bağışçının kadavrasının muhafaza edilerek uluslararası transferle ülkemize getirilmesinin çok büyük bir maliyete yol açtığına dikkat çekmektedir. İhale sürecine dikkat çeken raporda da vurgulandığı üzere transfer sürecinin organizasyon edilmesindeki zorluklar ve sınırlı sayıda kadavranın bu şekilde getirilebilmesi için gereken kaynak, ülkemizde kadavra temininin artık ticari bir sürecin parçası olarak kabul edilmesini gerektirmektedir107. Kadavra İhalelerinde Yüklenici Şirketlerin Durumu Bilindiği üzere ticaret şirketlerinin kuruluş amaçları diğer ortaklık biçimlerinden farklı olarak iktisadi, ticarî ve sınai nitelikte faaliyette bulunmaları olarak kabul edilmektedir ve bu yönüyle bir şirketin amacı kuruluşu gereği gayrı iktisadi bir nitelik taşıyamayacağından ötürü her aktarılması ve olayın kamuoyuna yansımasının ardından konuyla ilgili olarak TBMM’de yanıtlaması istemiyle dönemin başbakanına soru önergesi verilmiştir. Üniversitede kadavra skandalında yeni gelişme: Nereye satıldığı ortaya çıktı, https://haber.sol.org.tr/ toplum/universitede-kadavra-skandalinda-yeni-gelisme-nereye-satildigi-ortaya-cikti-221586, (erişim tarihi 07.08.2022). 106 Tıp için kadavra ithalatı, https://www. cumhuriyet.com.tr/haber/tip-icin-kadavra-ithalati-735799, (erişim tarihi 21.03.2022). 107 Türk Anatomi ve Klinik Anatomi Derneği, Kadavra Bağışı Süreci ve Anatomistin Sorumlulukları Raporu.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1