MAKALE barobirlik 54 öneme sahip medikal bir prosedür olarak gerçekleşmesi gereken bu meselede giderek küçük girişimciler ve komisyoncuların yerini büyük şirketler veya devlet teşebbüsleri almıştır. Böylece dokudan korneaya kadar insan vücudunun her kısmının ticareti, gelişmiş ülkelerdeki alıcılar ile az gelişmiş ülkelerin onlardan farklı toplumsal sınıf, etnisite ile cinsiyete sahip “satıcılar” arasındaki ilişkileri bir şekilde sözleşme hukukuna uygun biçimde ticari bir kılıfa sokulmuştur98. Kadavra Alım İhalelerine Dair Hukuki Bir Değerlendirme Çalışmanın bu bölümünde Türkiye’de son yıllarda üniversitelerin açtıkları ihalelere konu olan kadavra alım süreçlerinin yakından incelenmesi ile kadavranın bu ihalelerden hareketle bir meta olarak değerlendirilmesinin mümkün olup olmadığının ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu amacı gerçekleştirebilmek için yurtdışından ülkeye girişi sağlanan bu ölü bedenlerin belirli bir fiyat aralığında verilen tekliflerle ihalelerin konusunu oluşturma süreçlerine bu başlıkta daha yakından bakılacaktır. Diğer bir ifadeyle 2014 yılında yürürlüğe giren 2238 sayılı Torba Yasa ile yapılan değişikliğe dek yurtdışından temini mümkün olmayan kadavralar, yasal değişikliklerin ardından bir mal ve hizmet alımı statüsünde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun konusunu oluşturduklarından Türk hukuku bakımından tartışmalı bir durum oluşmaktadır. Bilindiği üzere kamu idaresi ya da kamu tüzel kişilerinin kullanımından 98 Yasal olarak oldukça büyük problemler barındırsa da insan vücudunun belirli parçalarını konu alan ticari işlemlerin küresel ölçekte giderek artması beklenmektedir. HARRISON, Trevor, “Globalization and Trade in Human Body Parts”, Canadian Review of Sociology, Yıl: 1999, Cilt: 36, Sayı: 1, (s. 21- 35), s. 32-33. kaynaklı mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ait ihaleler hususunda yetkili kanun 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’dur. Kanun’a göre devlet, kamu hizmetinin üretimini kendi olanakları doğrultusunda yapabileceği gibi bu hizmete dair mal ve hizmet ihtiyacını dışarıdan da temin edebilir. Bu temin ihale yoluyla isteklilerin arasında en uygun fiyatı vererek yüklenici olan gerçek veya tüzel kişiler yoluyla gerçekleştirilmektedir. Ayrıca 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında ihale açacak olan idari birimlerin mal alımlarına dair bütün usul ve esaslarda izlenecek yolun da Mal Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, Mal Alımları Denetim, Muayene ve Kabul İşlemlerine Dair Yönetmelik ve Elektronik İhale Uygulama Yönetmeliği gibi birçok düzenlemede yer aldığının bu hususta altı çizilmelidir99. İhalenin konusunu ihale eden kurum ile ihaleye giren şirket arasında bir mal veya hizmet alımı oluşturabilmektedir. 4734 sayılı Kanun’a uygun bir şekilde gerçekleştirilen ihaleler, doktrinde özel hukuk sözleşmeleri olarak kabul edilmektedir. Bu ihalelerin uygulanmasında 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu esas alınmaktadır. Sözleşmeye uygun ifanın yapılmasının ardından yüklenici taahhüdünü tamamlamış olmaktadır. Böylece kamu kurumları kendi kurumsal yapılarında ihtiyaç duydukları mal, hizmet ve yapım işlerini bu ihaleler yoluyla temin etmektedirler100. Burada yapılan söz99 CAN, Ozan, Kamu İhale Hukuku, 2. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara, 2019, s. 2-8. 100 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, 2000 yılı sonrasında Avrupa Birliği üyelik sürecinde kamu ihalelerinin kamu alımlarıyla ilgili yeni ilkeler ışığında ve uluslararası mevzuata uygun bir şekilde düzenlenmesi ihtiyacı neticesinde ortaya çıkmıştır. Bunun bir sonucu olarak 1983 yılından beri leşmelerin tarafları eşit hak ve yükümlülüklere tabii kıldığı, kanunda hüküm bulunmayan hallerde Borçlar Kanunu hükümlerine başvurulacağı ve kanunun yorum ve uygulanmasında bu ilkenin göz önünde bulundurulacağı kabul edildiğinden yüklenicilerin kamu hukuku bakımından kamu hizmetine yönelik sorumluluk taşımadıkları ve yalnızca özel hukuktan kaynaklı sözleşme sorumluluklarının bulunduğu ifade edilebilir101. Bu aşamada kamu alımları açısından bir hizmet ya da bir mal alımı yapılabilmesi için gereken usuller 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda sayıldığı üzere açık ihale usulü, belirli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık usulüdür. Bununla birlikte ihaleler alımın niteliğine göre mal alımı, hizmet alımı ve yapım işi olarak üç temel alana ayrılmaktadır. İstekli şirketler teklif dosyalarını ihalelerin usulüne göre ilan, idari veya teknik şartnameye göre hazırlamaktadır. İhale tarihi, son teklif verme, ihaleye katılamayacak olanlar ve hangi kritere göre en avantajlı teklifin verilebileceği de kamu ihalelerindeki temel ilkelere uygun olarak bu ilan ve şartnamelerde açık şekilde yazılmak durumundadır102. Konuya ilişkin olarak yasada yapılan değişikliklerin sonucunda ülkemizde tıp fakülteleri bakımından eksiği olan birçok üniversite, bünyelerindeki satın alma müdürlükleri aracılığıyla ihale usulüyle son dönemde kadavra alım ihalesine çıkmışlardır. Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP)’ndan da görülebileceği üzere Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Fırat Üniversitesi, İzmir Ekonomi Üniversitesi, Aydın Üniversitesi, Kastamoyürürlükte olan 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu içerisindeki birçok hüküm 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na dahil olmuştur. CAN, 2019, s. 8. 101 TOPRAK, 2016, s. 231. 102 CAN, 2019, s. 48 vd.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1