MAKALE barobirlik 51 lanılmak üzere mahallindeki şartlar dikkate alınarak ve süresi belirtilmek suretiyle protokol yapılarak, Adli Tıp Kurumu Başkanlığının yönetiminde ihtiyacı olan yükseköğretim kurumlarına verilebileceği73” hususunda gerekli özenin gösterilmesi gerektiği ifadelerine yer verilmiştir.” Bu konuda son gelişmelerden biri de 7.1.2016 tarihinde “Adlî Tıp Kurumu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” olmuştur. İlgili yönetmelikte kimliği tespit edilmiş olmasına rağmen ailesi, yakınları veya yetkili temsilcilikler tarafından üç gün içerisinde teslim alınmayan cesetlerin belediye veya mülki amirliklere teslim edileceği hususu hükme bağlanmıştır74. Görüldüğü üzere belediyelere kimsesiz cesetlerin intikal etmesi hususu hızlandırılmaya çalışılmış; ancak tüm bu yasal düzenlemelere karşın bağış sayısındaki yetersizlik ve başta kimsesizlere ilişkin cesetler olmak üzere yeterli sayıda kadavranın tıp fakültelerine temin edilememesi sonucu yurtdışından kadavra getirtilebilmesine torba yasa içerisindeki bir değişiklik ile olanak sağlanmıştır. KADAVRA İHALELERİ DÖNEMİ: YURTDIŞINDAN KADAVRA İTHALATI VE BU ALANDA ŞİRKETLEŞME SORUNU Tıpta Metalaşma ve Ticarileşme Ekseninde Kadavra Çalışmanın bu kısmında olgusal durum ve yasal değişikliklerden hareketle kadavra teminindeki değişimin meta ve metalaşma (commodification) kavramları üzerinden incelenmesi amaçlanmaktadır. Bilindiği üzere 73 https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/01/20140118-1.htm, (erişim tarihi 21.08.2021). 74 https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/01/20160107-9.htm, (erişim tarihi 09.09.2021). meta, Türk Dil Kurumu Sözlüğü’nde kelime anlamı olarak “mal, ticaret malı” ile “elde bulunan varlık, sermaye75” anlamlarına gelmektedir. Klasik iktisatçılar tarafından oldukça geniş şekilde tartışılan kavram kullanım değerinin ötesinde piyasada değişim değeri olan şeye işaret etmektedir. Bununla beraber Marx’a göre meta olarak şeyler, piyasa düzleminde kullanım değeri ve değişim değeri olarak temelde ikili bir yöne sahiptir. Bununla birlikte metalar, meta sahipleri olmadan kendilerini mübadele edebilen şeyler olmadıklarından ötürü, metaların yanında bu metaları ellerinden çıkarmak isteyen meta taşıyıcıları yani meta sahipleri de mutlaka bulunmak zorundadır. Piyasada kendilerini meta sahipleri olarak yaptıkları sözleşmelerle tanıtan meta sahipleri, bu iktisadi ilişki içerisinde iradelerini açıklamaktadırlar76. Dilimizde resmi olarak bir karşılığı olmayan metalaşma kavramı ise piyasaya ait değeri olmayan şeylerin belirli süreçler sonunda değer kazanması halini karşılayacak şekilde kullanılmaktadır. Sosyoloji literatüründe ise bir şey üzerinde üretim ilişkilerinde değişime işaret eden metalaşma kavramı, eskiden piyasada bir değere tekabül etmeyen veya geçim amacıyla kullanılan mal ve hizmetlerin, pazar aracılığıyla alınıp satılmaya uygun hale getirilmesi ve bir mübadele değeri olmasını ifade etmektedir77. Bugün bir kavram olarak metalaşma, “insanların yaşamlarının piyasa ilişkilerinin gereklilikleri tarafından belirlenmesi süre75 Güncel Türkçe Sözlük, http://www. tdksozluk.com/s/meta/, (erişim tarihi 30.09.2019). 76 MARX, Karl, Kapital Ekonomi Politiğin Eleştirisi I. Cilt Sermayenin Üretim Süreci, (çev. M. Selik, N. Satlıgan), Yordam Kitap, İstanbul, 2015, s. 93-95. 77 MARSHALL, Gordon, Sosyoloji Sözlüğü, (çev. O. Akınhay, D. Kömürcü), Bilim ve Sanat Yayınları, Ankara, 1999, s. 498. cine atıfta bulunan bir kavramdır78. Söz konusu durum yalnız daha önce bir piyasa değerine sahip olmayan şeyin hukuk tarafından menkul ya da gayrimenkul mal statüsüne getirilmesi sebebiyle yasal bir değişimi beraberinde getirmektedir. Bu açıdan meta ve metalaşma kavramları, emek ve mübadele ilişkileri sebebiyle hukukla da yakından ilişkili durumda bulunmaktadır; zira kavram olarak meta, emek gücünün meta haline geldiği ve özgür biçimde mübadelenin olduğu bir ortamda olanaklıdır. Bu doğrultuda hukukta özne, tüm bu mübadele ilişkilerinin taşıyıcısı olarak karşılık bulmaktadır ve devlet düzenli şekilde devam eden mübadeleye bağlı bu ilişkilerin koruyucusu olarak kamusal güç kazanmaktadır79. Bu konuda Wilkinson’ın da işaret ettiği üzere beden ticaretine ilişkin bir konuda nesneleştirme (objectification), araçsallaştırma (instrumentalisation) ve çıkar amaçlı kullanma (exploitation) kavramlarından metalaştırmayı ayırmak gerekmektedir; zira metalaştırma alım ve satımı olanaklı şeylerin hukuken düzenlenmesine de işaret eden bir toplumsal pratik olarak bu kavramlardan ayrılmaktadır80. 1970’lerde başta İngiltere olmak üzere tüm Avrupa’da varlığını gösteren neoliberalizm, devletin giderek ekonomik alandan çekildiği bu süreçte metalaşmayı da asli bir unsur olarak kullanmıştır. Türkiye’de 1980 sonrası artış gösteren neoliberal politikalar, devlete düzenleyici/denetleyici nitelikte bir işlev yükleyerek gerek ekonomi gerek hukuk alanında kanun ve uluslararası antlaşmalar yoluyla etkisini gösteren piyasalaştırmaya dönük bir ekonomik yapılanmayı belirli hukuki dönüşümler içerisin78 ÖZDEMİR, 2005, 81. 79 KARAHANOĞULLARI, 2017, s. 210-216. 80 WILKINSON, Stephen, Bodies for Sale Ethics and Exploitation in the Human Body Trade, Routledge, 2004, s. 44-45.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1