MAKALE barobirlik 44 etmişlerdir. Bununla birlikte aynı yöneticiler tarafından tıp fakültelerindeki bilim insanlarına kadavra üzerinde saatlik ücretlendirme karşılığı çalışabilme olanağı sunulacağı da ifade edilmiştir32. Kadavra temini konusunda yaşanan sorunlar, başta robotik cerrahi alanında olmak üzere dünya genelinde gerçekleşen medikal teknoloji çalışmalarıyla bu sorunu aşmak amacıyla yeni gelişmelere de olanak sunmaktadır. Bu kapsamda dikkat çekici bir gelişme, tıbbi pratiğin önündeki sorunları aşmak amacıyla gerçekleştirilen “dijital kadavra” projesi olmuştur.’ “Görünür İnsan Projesi” (Virtual Human Project) isimli projenin gerçekleşmesi için bedenini Colorado Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne bağışlayarak 2015 yılında vefat eden Susan Potter’ın bedeninin 27 bin dilime ayrılarak fotoğraflanması yoluyla gerçekleşen çalışmanın da bu alandaki önemli bir gelişme olduğu söylenebilir. Tek tuşla bütün haline getirilebilen bu bedenlerin online ortamda anatomik diseksiyon konusunda tıp öğrencilerine büyük fayda sağlayacağı düşünülmektedir33. Bu konuda Türkiye Cumhuriyeti’nde de çalışmalar yapılmakta olup bu hususta öne çıkan önemli projelerden biri 2020 32 2014 yılındaki bu düzenleme sonrasında ülkemizdeki bir optik firması okullara laboratuvar kurulmasına yönelik görüşmeler sırasında tıp fakültelerinde kadavra açığı olduğunu gördüklerinden dolayı kadavra ithaline ilişkin çalışmalara başladıkları ifade etmiştir. Firma yöneticileri ayrıca kadavra temin edemeyen ya da araştırmalarında kadavra kullanmak isteyen bilim adamlarına kiralama yapmayı planladıklarını, bu hizmetin bedelinin ise saatlik bin dolar civarında olacağını sözlerine eklemişlerdir. Kadavra İthal Edecek, http://optisyeninsesi.com/ kadavra-ithal-edecek/, (erişim tarihi 22.09.2021). 33 Ölümsüz Ceset, https://www.nationalgeographic.com.tr/olumsuz-ceset/, (erişim tarihi 23.09.2021). yılında İstanbul Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirilen “Medikal Hologram Projesi”dir. Bu projeyle arttırılmış gerçeklik yoluyla elde edilen kadavra hologramları sayesinde aşırı detaylandırılmış bedenlerin sanal ortamda tıp fakültelerinin kadavra ihtiyacını büyük oranda çözmesi planlanmaktadır34. Bunun dışında ülkemizde cerrahi eğitimleri ile ilgili bir diğer gelişme de özel şirketler tarafından gerçek organ, kemik dokusu ve uzuvları kompozit malzemeyle taklit eden yapay kadavra modellerinin geliştirilmesidir. Proje kadavra ile kadavra parçalarına anatomik olarak eş değer bu modellerle ülkemizi ithalat bağımlılığından kurtarmak ve bu alanda bir yerlileştirme politikası doğrultusunda üretim yapmak amacıyla tasarlanmıştır35. Kimsesizlere Ait Cesetlerin Üniversitelere Nakledilme Sorunu Kadavra temininde beden bağışındaki yetersizliğin yanı sıra kimsesiz yurttaşlara ait cesetlerin tıp fakültelerine teslim edilmemesi de bu hususta incelenmeyi gerektirmektedir. Ülkemizde 1990 yılından itibaren yerleşmiş bir uygulamayla yakınlarına ulaşılamayan kimsesiz cesetler yasal süreler dahilinde morg birimlerinde bekletilmektedir. Bugün ülkemizde bine yakın cesedin yakınlarına ulaşılmaya çalışılır34 Dünyada Kadavra Uygulamasını Bitirecek Sanal Teknoloji İstanbul Tıp Fakültesi›nde, https://kurumsaliletisim. istanbul.edu.tr/tr/haber/dunyada-kadavra-uygulamasini-bitirecek-sanal-teknoloji-istanbul-tip-fakultesinde-410041007300650068007A004B0 0 5 A 0 0 5 5 0 0 6E00760039007900700046006200610041004F003200370077003200, (erişim tarihi 23.09.2021). 35 Ar-Ge ile yapay kadavra, https:// www.itohaber.com/haber/teknoloji/215102/ar-ge_ile_yapay_kadavra. html, (erişim tarihi 21.06.2022). ken, yalnızca İstanbul’da 566 kimliği belirsiz cesedin bulunduğu ifade edilmektedir36. Bu hususta kanuni yükümlülüklerine rağmen cumhuriyet savcılığı ve yerel idarelerin kimsesiz cesetlere ilişkin işlemlerdeki etkisi tartışılmalıdır; zira adli tahkikata konu cesetlerin bu kurumlar tarafından tıp fakültelerine bilimsel amaçlı araştırma için teslimi oldukça az bir sayıda gerçekleşmektedir. Bu cesetlerin ikinci bölümde de görülebileceği üzere kanuni düzenleme gereği ihtiyaç halinde o bölgede bulunan tıp fakültelerine naklinin gerektiği kabul edilmektedir. Bu naklin gerçekleşebilmesi, ilgili adına düzenlenmiş ölüm belgesini de içeren kimsesiz cenazelerin alınmasına ilişkin bir protokol metniyle mümkün olabilmektedir. Bunun için hastane müdürlüğü ile tıp fakülteleri arasında bir cenaze teslim alma tutanağı imzalanmaktadır. Bu tutanağın ardından cenazeler nakledilmektedir ve bu nakille birlikte muhafaza etme ve bilimsel amaçlı kullanım sonrası cesedi defin işlemi sorumluluğu da cesedin nakledildiği fakülteye geçmektedir37. Kimsesiz cesetler arasından anatomi alanının kıstaslarına uyan ce36 Türkiye’de ilk olarak Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) tarafından açılan sahipsiz ve kimliği belirsiz cesetler sayfası, günümüzde Jandarma Genel Komutanlığı uhdesinde bulunmaktadır. Sahipsiz ve Kimliği Belirsiz Cesetler, https://vatandas.jandarma.gov.tr/ KimligiBelirsizCesetlerInternet# (erişim tarihi 06.08.2022). Ayrıca bu konudaki bir haber için bkz. Sanal morgdaki bin ceset teşhis edilmeyi bekliyor, https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/ sanal-morgdaki-bin-ceset-teshis-edilmeyi-bekliyor-188818, (erişim tarihi 01.11.2021). 37 İlgili tutanağa ulaşmak için bkz. Türk Anatomi ve Klinik Anatomi Derneği, Türkiye’de Kadavra Sorunu ve Çözüm Önerileri, 2013,http://www. anatomidernegi.org.tr/site/27117/ uploads/o/2021/14/c361d50b5fef901 a9dce1455fbb44766.pdf, (erişim tarihi 09.04.2022).
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1