MAKALE barobirlik 43 kendi fakültesinde kadavraya ulaşamaması sonucunda başka üniversite ya da yurtdışında açılan kurslara katılmak zorunda kalarak eğitimini sınırlı zaman dilimi ve çalışma koşullarında gerçekleştirmek zorunda kalmaktadır. Şayet daha özel cerrahi yöntemlerin gerektiği bir ameliyat gerekiyorsa cerrah, o ameliyatı çalıştığı şehirdeki olanaklarla gerçekleştirememektedir. Bir diğer deyişle tıp personeli ilgili alanda teorik açıdan bilgi sahibi olabilse dahi pratik eksikliği sebebiyle hastanın ameliyat olabilmesi önünde engeller bulunabilmektedir24. Konuya ilişkin olarak Türk Tabipler Birliği (TBB)’nin hazırlamış olduğu “Mezuniyet Öncesi Tıp Eğitimi Raporu25” da bu hususta dikkat çekicidir. İlgili raporda, birçok tıp fakültesinin kadavra üzerinde uzun müddet çalıştıkları ve kanunda gösterilen sürede defin işlemlerini yapmaları gerektiği halde ellerindeki kadavraları kullanmak zorunda kaldıkları anlaşılmaktadır. Raporda ayrıca tıp eğitimi için kadavra bulunmayan veya olanaksızlık sebebiyle maket üzerinde kadavra eğitimi yapılan tıp fakülteleri de gösterilmektedir26. Bugüne kadar bağış yoluyla veya kimsesiz- / ÇİLİNGİROĞLU ANLI, Serpil, “Beden Bağışı ve Anatomi Eğitimindeki Önemi”, Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, Yıl: 2021, Cilt: 23, Sayı: 3, (s. 645-655). 24 Türk Anatomi ve Klinik Anatomi Derneği, Kadavra Bağışı Süreci ve Anatomistin Sorumlulukları Raporu, http://www.anatomidernegi.org.tr/ site/27117/uploads/o/2019/34/60a3c6a7e249762f32bfdfb261ee58ec. pdf, (erişim tarihi 27.08.2021). 25 Türk Tabipleri Birliği Mezuniyet Öncesi Tıp Eğitimi Raporu 2010, http://www. ttb.org.tr/kutuphane/mote_2010.pdf, (erişim tarihi 15.08.2022). 26 Ayrıca raporda Dumlupınar Üniversitesi, Giresun Üniversitesi ve Kafkas Üniversitesi tıp fakültelerinde bu tarihlerde anatomi laboratuvarı da bulunmadığı ifade edilmektedir. Türk Tabipleri Birliği Mezuniyet Öncesi Tıp Eğitimi Raporu 2010. lere ait cenazeler üzerinden giderilen kadavra ihtiyacı son dönemde yetersiz bağış sayısının yanında tıp fakültelerinin ve fakülte kontenjanlarının artışıyla daha da yetersiz hale gelmiştir. Kadavra temininin arttırılması ve eldeki kadavraların en verimli şekilde kullanılarak ivedilikle çözüme ulaştırılması için Sağlık Bakanlığı, Yükseköğretim Kurulu, Diyanet İşleri Başkanlığı27, cumhuriyet savcılıkları ve üniversitelerin koordineli hareket etmesi gerektiği yolundaki açıklamalara karşın mevcut sorun çözüme ulaştırılamamıştır28. Buna ek olarak Türk Anatomi ve Klinik Anatomi Derneği (TAKAD) 2012 yılında “Bağışlayın Bedeninizi, Tıp Eğitiminde Yaşasın” isimli bir kampanya düzenleyerek tıp fakültelerindeki kadavra yetersizliğine dikkat çekmişlerdir. Dernek yetkilileri 27 Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı kurul fetvalarının bulunduğu internet sayfasında kadavra bağışına dair şu açıklamayı yapmaktadır: “Tıp biliminin gelişmesi ve tıp alanında hizmet verecek elemanların yetiştirilmesi amacına yönelik insan cesedi (kadavra) üzerinde uygulamalı çalışmalar yapıldığı bilinmektedir. Bunların söz konusu amaca yönelik olarak kullanılmasında dinen bir sakınca yoktur. İslam’a göre insanın ölüsü veya ona ait bir organı da saygıya layıktır. Bu itibarla, söz konusu kadavraların eğitim amacı dışında kullanılmaları dinen caiz değildir. Ayrıca cenazenin yıkanması, kefenlenmesi, namazının kılınması ve defnedilmesi gerekir. Bu hususlara riayet edilmesi şartıyla kadavra bağışında bulunulmasında ve varislerin bu konudaki vasiyeti yerine getirmelerinde dinen bir sakınca yoktur.” Kadavra bağışı caiz midir?, https://kurul.diyanet.gov.tr/ Cevap-Ara/38728/kadavra-bagisi-caiz-midir?enc=QisAbR4bAkZg1HImMxXRn2t8ij%2beDtMkJdRGirgyeb8%3d, (erişim tarihi 27.10.2021). 28 Bu yönde bir görüşün savunulduğu makale için bkz. ORTADEVECİ, Abdullah / ÖZ, Semih, “Kadavra Tarihi, Kadavra’nın Türkiye ve Dünya’da Anatomi Eğitiminde Kullanılması ve Fiksasyon”, ESTÜDAM Klinik Anatomi Dergisi, Yıl: 2016, Cilt:1, Sayı: 2, (s.1-18). plastinasyon tekniğiyle29 elde edilen kadavralardan oluşan ve bir dönem ülkemize de gelen “Body Worlds” Sergisi sırasında kadavra bağışıyla ilgili kampanya düzenlediklerini ifade etmişlerdir30. “Türkiye’de Kadavra Sorunu ve Çözüm Önerileri” isimli bir rapor da yayımlayan kurum, ilgili raporda tıp fakültelerinin kadavra temin etmede yaşadıkları sorunları sayısal verilerle açıklamıştır. Buna göre birçok tıp fakültesinin bir eğitim-öğretim yılında birkaç kadavrayla idare ettiklerini, bir kısmında ise hiç kadavra olmaması dolayısıyla plastik maket ve simülasyon gibi yöntemlere başvurulmak zorunda kalındığına işaret edilmiştir31. Bu alandaki tüm çalışmalara rağmen kadavra sayısı istenen oranlara ulaşamamış ve yasal düzenleme ardından ithalat olanağı getirilerek şirketler, tıp fakülteleri için kadavra ithaline başlamıştır. Konuyla ilgili olarak tıp fakültelerine laboratuvar kurma amacıyla bazı firmaların tıp ve diş hekimliği fakültelerinin kadavra ihtiyacını karşılamak için bu alana girdiklerini açıklamaları da bu değişikliğin ardından gelmiştir. İlgili firmaların yöneticileri ABD menşeili iki firma ile bu alanda anlaşma yaptıklarını ifade etmiş olup aynı zamanda kadavralar üzerinde kiralama hizmeti de verebileceklerini basındaki demeçlerinde ifade 29 Plastinasyon tekniği, Gunther von Hagens tarafından geliştirilen ve özünde bir kadavraya ait organik dokuların içlerindeki sıvıyla dışarıdan enjekte edilen silikon polimerin değiştirilmesine dayanan ve böylelikle uzun yıllar bu kadavraların saklanabilmesine olanak veren bir tekniktir. ROACH, 2013, s. 234. 30 Beden bağışı hakkında merak edilenler!, http://www.haberturk.com/saglik/haber/787580-beden-bagisi-hakkinda-merak-edilenler, (erişim tarihi 28.08.2021). 31 Rapora ulaşmak için bkz. http:// www.anatomidernegi.org.tr/kadavra-bagisi-ve-temini, (erişim tarihi: 27. 08.2021).
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1