MAKALE barobirlik 42 dair kadavra ihtiyacının temini için bu yola başvurulması bağışçının iradesi dahilinde olmak koşuluyla yasal prensipler ve etik yaklaşımlar dahilinde anlaşılır bir durum olarak görünmektedir. Bununla birlikte kadavra bağışından ötürü o kişinin yakınlarına maddi bir kazanç sağlanmaması ve gömülme/ krematoryum giderlerinin bağışın yapıldığı kurum tarafından gerçekleştirilmesi gerektiği görüşü de bulunmaktadır17. Beden Bağışı Yetersizliği ve Artan Kadavra Gereksinimi Kadavra kavramında dikkat edilmesi gereken ilk husus, tıp eğitimi için kadavranın, vital fonksiyonlarını yitirmiş bir insan bedeninin ötesinde bir anlama tekabül ettiğidir ve bu anlam temin edilen kadavranın tıbbın hizmetinde olması ve yasal şekilde elde edilmiş olduğunu da içerisinde barındırmaktadır. Tıp eğitiminde insan vücudunun fonksiyonu üzerine çalışan anatomi bilimi için elzem olan kadavra, temelde o ülkenin mevcut yasa ve yönetmeliklerine uygun şekilde elde edilmiş ve tıp eğitiminde çalışan hekimlerin ya da hekim adaylarının anatomi ve patolojik inceleme yapabilmeleri yolunda eğitimlerine olumlu anlamda katkı sağlayan fiksasyon işlemine tabii tutulmuş ölü insan bedenlerine verilen addır18. Tıp eğitiminin nitelikli bir şekilde sürdürülebilmesi için zorunlu ihtiyaçlardan biri olan kadavraya ilişkin 17 RIEDERER, Beat, BUENO-LÓPEZ, José, “Anatomy, respect for the body and body donation. A guide for good practice”. European Journal of Anatomy. Yıl: 2014, Cilt: 18, Sayı: 4, (s. 361-368), s. 363. 18 Kadavra Bağışı Süreci ve Anatomistin Sorumlulukları, Türk Anatomi ve Klinik Anatomi Derneği Raporu, http://www. anatomidernegi.org.tr/site/27117/uploads/o/2019/34/60a3c6a7e249762f32bfdfb261ee58ec.pdf, (erişim tarihi 27.08.2021). yetersizlik, tıp öğrencilerinin yetişmesi açısından oldukça önemli bir sorun teşkil etmektedir19. Bu yetersizlik ülkemizde son on yılda azımsanmayacak bir boyuta ulaşmış ve bu durum ülkemiz tıp fakültelerinin özellikle anatomi dersleri için giderek büyük bir problem doğurmuştur20. Türkiye’deki tıp fakültelerinin 19 Bununla birlikte anatomi pratik eğitiminin etkin biçimde sürdürülmesi kadavra üzerinde akademik bir çalışılmayı gerektirmektedir; ancak bu durum akademisyenlerin ve öğrencilerin kadavra üzerinde istedikleri biçimde hareket edebilecekleri sınırsız bir özgürlük alanı anlamına gelmemektedir. Tıp etiği alanında temelleri Thomas Beauchamp ve James Childress tarafından belirlenen dört temel ilke, anatomi alanında kadavra üzerinde çalışanlar bakımından da geçerliliğini korumaktadır. Bu dört temel ilke sırasıyla özerkliğe saygı ilkesi, yararlılık ilkesi, adalet ilkesi ve zarar vermeme ilkesidir. Anatomi alanında bu ilkeler doğrultusunda gösterilecek bir çalışmanın ve ilkeler bütünün bedenini ölümü sonrası kadavra olarak bağışlamak isteyenlerin tereddütlerini de ortadan kaldıracağı düşünülmektedir. Bu konuda belirlenen ilkeler için bkz. BEAUCHAMP Tom L., CHILDRESS James F, Biyomedikal Etik Prensipleri, 7. Basım, (Çev. M.K. Temel), Betim Kitaplığı, İstanbul, 2017. 20 Sosyolog George Ritzer dünyada yalnızca doğumun değil, ölümün de endüstriyelleşme sürecinin gerçekleşmiş olduğunu ifade etmektedir. Dünyada ölümün ve ölüm sonrasının yaklaşık sekiz milyar dolarlık bir sanayii alanı oluşturduğunu ifade eden Ritzer, insan yaşamını niteliğine bakmaksızın uzatmaya yoğunlaşan, bilgisayarlar sayesinde kişinin gelecekte ne kadar ömrünün kaldığını hesaplayan ve hastane zincirlerinde hekimlerin denetimi altında bulunan ölümün dünyada giderek bürokratikleşmiş bir süreç haline geldiğini ifade etmektedir. Bu bakımdan ölüm anı ve sonrasına dair süreç; bitkisel yaşam üniteleri cenaze törenleri hizmetleri, cenaze evleri, mezarlık hizmetleri, organ bağışları, dondurulma, yakılma talepleri başta olmak üzere akılcılaştırılan, planlanan ve insani müdahaleden uzak bir süreç yönünde değişmekteönemli bir bölümünde görülen bu eksikliğin bir sonucu olarak kadavrasız anatomi dersi yapılan fakültelerin durumu, tıp fakültesi öğrencilerinin kadavra görmeden mezun olmalarından dolayı basında birçok haberle gündeme getirilmiştir21. Duruma dikkat çekmek üzere yayınlanan raporlarda kadavra üzerinde eğitim görmenin, öğrencilerin mezuniyet sonrası formasyon ve becerilerini olumlu yönde etkilediğine işaret edilmiştir22. Yapılan çalışmalar, anatomi alanında resim veya simülasyonlar üzerinden yetişen öğrencilerle karşılaştırıldığında kadavra üzerinde eğitim görmenin hekim adaylarının el becerisini geliştirerek klinik ve cerrahi bakımdan hata riskini azaltıcı bir etkiye sahip olduğunu kanıtlar niteliktedir. Buradan hareketle büyük bir öneme haiz olan kadavra bağışı, oldukça maliyetli bir alan olan tıp eğitimindeki kaliteyi de doğrudan arttıran temel bir etken olarak karşımıza çıkmaktadır23. Örneğin bir cerrah adayı, dir. Öyle ki bu planlamada birçok insan kendi cenaze törenlerinin nasıl olacağı konusunda cenaze hizmetleriyle ilgili zincir şirketlerle anlaşma yapmakta ve bu masrafların bir kısmını peşin, kalanlarını senelere yayılmış taksitler halinde bu şirketlere ödemektedir. RITZER, George, Toplumun McDonaldlaştırılması, (çev. A. E. Pilgir), Ayrıntı Yayınları, İstanbul, 2011, s. 266-273. 21 Kadavra bağışı kampanyası, http:// www.hurriyet.com.tr/kadavra-bagisi-kampanyasi-21766037, (erişim tarihi 29.08.2021). 22 Tıp fakültesindeki anatomi laboratuvarlarında kadavraların değerli bir varlık olarak görüldüğünü gösteren ve öğrenciler tarafından bilimsel amaçlı kullanım için bağışlanmış bedenlere muamelede özenli davranıldığını ortaya koyan bir araştırma için bkz. ERBAY, Hasan / BİLİR, Abdülkadir / GÖNÜL, Yücel / TURAMANLAR, Ozan / SONGUR, Ahmet, “Tıp Fakültesi Öğrencilerinin Kadavra Algısı ve Eğitimde Kadavra Kullanımına Yönelik Yaklaşımları”, Türkiye Biyoetik Dergisi, Yıl: 2015 Cilt: 2, Sayı: 1, (s. 63-72). 23 KÜRKÇÜOĞLU, Ayla / KOSİF, Rengin
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1